Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τίτλο «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας»
Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου αποσκοπεί στη νομοθετική κατοχύρωση και υλοποίηση της Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας για την Ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας που συνήφθη μεταξύ του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και των Εθνικών Κοινωνικών Εταίρων. Συγκεκριμένα, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει ρυθμίσεις για τη διευκόλυνση της επέκτασης των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, ώστε περισσότεροι εργαζόμενοι να προστατεύονται από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας. Παράλληλα, επιδιώκει την πλήρη προστασία των εργαζομένων μετά τη λήξη των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, κυρίως μέσω της επαναφοράς της πλήρους μετενέργειας. Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επιτάχυνση των διαδικασιών σε περίπτωση διαφωνίας εργαζομένων και εργοδοτών, με αποτελεσματικότερες διαδικασίες για την επίλυση διαφορών μέσω του Ο.ΜΕ.Δ.
Δεδομένης της σπουδαιότητας της συγκεκριμένης νομοθετικής πρωτοβουλίας, σας καλούμε να συμμετάσχετε στη δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, διατυπώνοντας τις απόψεις και τις παρατηρήσεις σας επί των σχετικών ρυθμίσεων.
Η διαβούλευση θα ολοκληρωθεί την 28η Ιανουαρίου 2026 και ώρα 10:00 μ.μ.
Οι Βασικές αλλαγές
1. Επέκταση του ρόλου της ΓΣΕΕ (Άρθρο 3)
Η ΓΣΕΕ (τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση) αποκτά επικουρική αρμοδιότητα να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές ΣΣΕ, κατόπιν πρόσκλησης από τις αρμόδιες πρωτοβάθμιες ή δευτεροβάθμιες οργανώσεις.
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, την αρμοδιότητα σύναψης κλαδικών συλλογικών συμβάσεων από τη μεριά των εργαζομένων διαθέτουν μόνο οι πρωτοβάθμιες και οι δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις. Με την προτεινόμενη τροποποίηση, παρέχεται πλέον η δυνατότητα και στη Γ.Σ.Ε.Ε. να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδική συλλογική σύμβαση. Η προσθήκη αυτής της δυνατότητας είναι απαραίτητη προκειμένου να εφαρμοστεί η προτεινόμενη, με το άρθρο 9 των αξιολογούμενων διατάξεων, ρύθμιση, ήτοι το τεκμήριο κάλυψης του απαιτούμενου ποσοστού για την επέκταση κλαδικών συλλογικών συμβάσεων, εφόσον συμβάλλονται η Γ.Σ.Ε.Ε. και οι αναφερόμενες στην εν λόγω διάταξη εργοδοτικές οργανώσεις.
Τέλος, προβλέπεται ότι η Γ.Σ.Ε.Ε. θα μπορεί να συμβληθεί μόνο εφόσον οι οργανώσεις αυτές επιλέξουν να την προσκαλέσουν να συμμετάσχει στις διαπραγματευτικές διαδικασίες. Έτσι η ρύθμιση σέβεται απόλυτα τη συλλογική αυτονομία των αρμόδιων πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων συνδικαλιστικών οργανώσεων, καθώς η πρωτοβουλία παραμένει σε αυτές.
2. Υποχρεωτική αναφορά ΚΑΔ στις κλαδικές ΣΣΕ (Άρθρο 4)
Οι κλαδικές ΣΣΕ πρέπει υποχρεωτικά να περιλαμβάνουν τους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ) του οικείου κλάδου.
Δεδομένου ότι ο ορισμός του «κλάδου», σύμφωνα με το άρθρο 396 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, ως «ομοειδείς ή συναφείς εκμεταλλεύσεις ή επιχειρήσεις», είναι αρκετά ευρύς, καθίσταται αναγκαίο οι ίδιες οι συμβάσεις να περιλαμβάνουν σαφή, αντικειμενικά και τυποποιημένα κριτήρια, ώστε να διευκολύνεται τόσο ο προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής τους, όσο και η αξιόπιστη αξιολόγηση των προϋποθέσεων τυχόν επέκτασής τους. Με την προτεινόμενη ρύθμιση, προβλέπεται ότι οι ίδιες οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις θα πρέπει εντός του κειμένου τους να κάνουν ρητή αναφορά στους Κωδικούς Αριθμού Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.) που αντιστοιχούν στον κλάδο τον οποίο καλύπτει η σύμβαση, καθώς και σε τυχόν άλλα στοιχεία εξειδίκευσης (όπως χαρακτηριστικά επιχειρηματικών δραστηριοτήτων). Η αναφορά σε τετραψήφιο Κ.Α.Δ. εμπεριέχει και τους εξαψήφιους ή οκταψήφιους υπό-Κ.Α.Δ. του κωδικού αυτού. Η ρύθμιση επιτρέπει την ακριβή οριοθέτηση των επιχειρήσεων και εργαζομένων που υπάγονται στις ρυθμίσεις της συλλογικής σύμβασης. Τονίζεται ότι το κριτήριο του Κ.Α.Δ. θα συνεκτιμάται μαζί με τα λοιπά χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν έναν κλάδο, ώστε να διασφαλίζεται ότι επιχειρήσεις με τυπικά διαφορετικό Κ.Α.Δ. δεν θα εξαιρούνται από την εφαρμογή της οικείας συλλογικής σύμβασης εφόσον εντάσσονται ουσιαστικά στο πεδίο εφαρμογής της.
Τέλος, για την αποτροπή φαινομένων συρροής πολλών κλαδικών συμβάσεων σε επιχειρήσεις με πλειονότητα Κ.Α.Δ., προβλέπεται ότι θα λαμβάνεται υπόψη (από κοινού με τα τυχόν άλλα στοιχεία εξειδίκευσης του κλάδου που περιέχει η συλλογική σύμβαση εργασίας) ο Κ.Α.Δ. που αντιστοιχεί στην κύρια δραστηριότητα της επιχείρησης. Συνολικά, η αξιολογούμενη ρύθμιση ενισχύει τη διαφάνεια και την ασφάλεια δικαίου για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και, παράλληλα, διευκολύνει ουσιαστικά τη διακρίβωση του ποσοστού κάλυψης των εργαζομένων ενός κλάδου για την ενεργοποίηση της διαδικασίας επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων.
3. Απλοποίηση Μητρώων Οργανώσεων (Άρθρα 5-6)
Μειώνονται τα απαιτούμενα στοιχεία εγγραφής σε ΓΕΜΗΣΟΕ και ΓΕΜΗΟΕ, καταργείται η υποχρέωση καταχώρισης οικονομικών καταστάσεων, η σύνθεση διοίκησης καταχωρίζεται μόνο με ρητή συγκατάθεση των μελών (GDPR) και η μη εγγραφή δεν στερεί πλέον την ικανότητα σύναψης ΣΣΕ
4. Πλήρης μετενέργεια όλων των κανονιστικών όρων (Άρθρο 8)
Με την αξιολογούμενη ρύθμιση τροποποιείται η παρ. 4 του άρθρου 402 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025), με σκοπό την επαναφορά της μετενέργειας όλων των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Η μετενέργεια είναι ένας θεσμός που συμπληρώνει και ενισχύει τον ρυθμιστικό ρόλο των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Σκοπός της μετενέργειας είναι να μην παραμένουν οι εργαζόμενοι που δεσμεύονται ήδη από συλλογικές συμβάσεις εργασίας που έληξαν, είτε ως μέλη της οικείας συνδικαλιστικής οργάνωσης, είτε λόγω κήρυξης αυτής ως γενικά υποχρεωτικής χωρίς προστασία μετά τη λήξη της, μέχρις ότου προκύψει μία νέα συλλογική ή ατομική ρύθμιση των όρων εργασίας, ήτοι σκοπός της μετενέργειας είναι η κάλυψη του παραπάνω ελλείμματος προστασίας και η προστασία του εργαζομένου από μονομερείς ενέργειες του εργοδότη κατά το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα, μέχρις ότου οι κοινωνικοί εταίροι συνάψουν νέα συλλογική σύμβαση εργασίας ή οι συμβαλλόμενοι στην ατομική σύμβαση εργασίας ρυθμίσουν διαφορετικά από κοινού τους όρους εργασίας (ΑΠ 4/2024).
Με αυτά που ισχύουν σήμερα, μετά τη λήξη του τριμήνου (οπότε αρχίζει η φάση της μετενέργειας) ο εργοδότης οφείλει να συνεχίσει να καταβάλλει μόνο τον βασικό μισθό ή το βασικό ημερομίσθιο και τα επιδόματα ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών και επικινδύνου εργασίας, εφόσον τα επιδόματα αυτά προβλέπονταν. Οι λοιπές παροχές της συλλογικής σύμβασης εργασίας, μισθολογικές ή άλλου είδους, δεν μετενεργούν, με συνέπεια να έχει ο εργοδότης την ευχέρεια να τις περικόπτει μονομερώς, χωρίς η περικοπή αυτή να συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας.
Με την νέα ρύθμιση, κατόπιν της τρίμηνης παράτασης ισχύος των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας θα συνεχίζουν να ισχύουν όλοι οι κανονιστικοί όροι τους, μέχρι να τροποποιηθούν με νέα συλλογική ή ατομική σύμβαση εργασίας. Σημειώνεται ότι, ως κανονιστικοί νοούνται οι όροι της συλλογικής σύμβασης που επηρεάζουν τις ατομικές συμβάσεις εργασίας, καθώς και ότι η μετενέργεια έχει αόριστη διάρκεια. Επομένως, εξασφαλίζεται η πλήρης προστασία μετά την πάροδο της χρονικής διάρκειας της συλλογικής σύμβασης, ακόμη και αν δεν συναφθεί εκ νέου συλλογική σύμβαση.
Επιπλέον, προστίθεται ρητή αναφορά ότι οι κανονιστικοί όροι συλλογικής σύμβασης εργασίας εφαρμόζονται και στους εργαζόμενους που προσλαμβάνονται κατά την τρίμηνη παράταση ισχύος της συλλογικής σύμβασης. Δεδομένου ότι αντίστοιχη ρητή αναφορά υφίσταται μόνο ως προς την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, στην παρ. 12 του άρθρου, για λόγους ασφάλειας δικαίου καθίσταται αναγκαίο να υπάρξει ρητή ρύθμιση και για τα υπόλοιπα είδη συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Σημειώνεται ότι, για να εφαρμοστούν οι όροι της συλλογικής σύμβασης στους νεοπροσλαμβανόμενους, προϋπόθεση είναι αυτοί να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της (όπως τοπικό πεδίο, επάγγελμα ή ειδικότητα) και να δεσμεύονται από αυτήν· ήτοι οι εργαζόμενοι να είναι μέλη της οικείας συνδικαλιστικής οργάνωσης και ο εργοδότης να είναι μέλος της εργοδοτικής οργάνωσης που έχει υπογράψει τη σύμβαση, ή η συλλογική σύμβαση να έχει κηρυχθεί ως γενικώς υποχρεωτική.
Συγκριτικός πίνακας
| Στοιχείο | Ισχύον καθεστώς | Νέο καθεστώς |
|---|---|---|
| Βασικός μισθός | ✅ Μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Επίδομα ωρίμανσης | ✅ Μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Επίδομα τέκνων | ✅ Μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Επίδομα σπουδών | ✅ Μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Επίδομα επικινδύνου εργασίας | ✅ Μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Επίδομα γάμου | ❌ Δεν μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Επίδομα ισολογισμού | ❌ Δεν μετενεργεί | ✅ Μετενεργεί |
| Λοιπά επιδόματα | ❌ Δεν μετενεργούν | ✅ Μετενεργούν |
| Πρόσθετες άδειες | ❌ Δεν μετενεργούν | ✅ Μετενεργούν |
| Ειδικές ρυθμίσεις ωραρίου | ❌ Δεν μετενεργούν | ✅ Μετενεργούν |
| Λοιπές παροχές | ❌ Δεν μετενεργούν | ✅ Μετενεργούν |
5. Διευκόλυνση επέκτασης ΣΣΕ (Άρθρο 9)
Με την αξιολογούμενη ρύθμιση τροποποιείται το άρθρο 404 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025), με στόχο τη διευκόλυνση και αποτελεσματικότερη λειτουργία του μηχανισμού επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Ειδικότερα, με την τροποποίηση της παρ. 2.1. διευκρινίζεται ότι αίτηση για επέκταση συλλογικής σύμβασης εργασίας δύναται να υποβάλει αποκλειστικά οργάνωση που είναι εγγεγραμμένη στο αντίστοιχο Μητρώο της παρ. 4 του άρθρου 399 (ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. ή ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε., κατά περίπτωση), κατ΄ αντιστοιχία της προτεινόμενης ρύθμισης της παρ. 6 του άρθρου 369 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου.
Η προϋπόθεση αυτή είναι απαραίτητη, δεδομένης της ιδιαίτερης σημασίας του θεσμού της επέκτασης, ώστε να μπορούν να εξακριβωθούν από το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας η νομιμότητα της οργάνωσης, η αρμοδιότητά της, η ικανότητά της και η αντιπροσωπευτικότητά της ως προς τον κλάδο ή το επάγγελμα, το οποίο αιτείται να δεσμεύσει.
Με την τροποποίηση της περ. β) της παρ. 2.2., για την επέκταση της συλλογικής σύμβασης εργασίας, μειώνεται το απαιτούμενο ποσοστό των εργαζομένων του κλάδου ή επαγγέλματος, που πρέπει να απασχολούνται από τους εργοδότες που ήδη δεσμεύονται από τη συλλογική σύμβαση, από πενήντα τοις εκατό (50%) σε σαράντα τοις εκατό (40%), προκειμένου να καταστεί ευχερέστερη η ενεργοποίηση της διαδικασίας επέκτασης. Με τη μείωση του εν λόγω ποσοτικού κριτηρίου αναμένεται να αυξηθούν οι συλλογικές συμβάσεις που πληρούν την εν λόγω προϋπόθεση. Κατ΄ αποτέλεσμα θα μπορούν να επεκταθούν περισσότερες συλλογικές συμβάσεις και να καλυφθούν περισσότεροι εργαζόμενοι και επιχειρήσεις από αυτές.
Περαιτέρω, με την προσθήκη του δευτέρου εδαφίου στην περ. β) της παρ. 2.2., δημιουργείται μία νέα δυνατότητα ως προς την επέκταση. Συγκεκριμένα, για τις κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας, προβλέπεται ότι, η προϋπόθεση του ποσοτικού κριτηρίου του 40% δεν θα εξετάζεται όταν η κλαδική συλλογική σύμβαση εργασίας συνάπτεται ή συνυπογράφεται: (α) από τη μεριά των εργαζομένων, από τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.). Η Γ.Σ.Ε.Ε. αποτελεί τη μοναδική τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση της χώρας, με μέλη οργανώσεις από το σύνολο των κλάδων της οικονομίας, γεγονός που της προσδίδει καθολικό και ενιαίο χαρακτήρα εκπροσώπησης των εργαζομένων σε εθνικό επίπεδο. Περαιτέρω, η θεσμική συμμετοχή της Γ.Σ.Ε.Ε. στη διαδικασία καθορισμού του κατώτατου μισθού, όπως αυτή προβλέπεται από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, καθώς και ως εκπρόσωπου των εργαζομένων στα συλλογικά όργανα της Πολιτείας, επιβεβαιώνει τον ρόλο της ως επίσημου και αναγνωρισμένου κοινωνικού εταίρου και (β) από τη μεριά των εργοδοτών, από μία εκ των αναγνωρισμένων ως ευρύτερης εκπροσώπησης ή πανελλήνιας έκτασης εργοδοτικών οργανώσεων, από εκείνες που συμμετέχουν στη διαδικασία καθορισμού του κατώτατου μισθού, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 141 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου. Η συμμετοχή τους στη συγκεκριμένη διαδικασία έχει θεσπιστεί λόγω της αναγνώρισής τους ως αντιπροσωπευτικών και θεσμικά αξιόπιστων φορέων, ικανών να συμβάλουν στη διαμόρφωση ρυθμίσεων που αφορούν το σύνολο των εργαζομένων και εργοδοτών της χώρας. Δεδομένου ότι οι εν λόγω οργανώσεις καλούνται να εκφέρουν γνώμη και να συμμετέχουν στη διαμόρφωση του κατώτατου μισθού, ο οποίος εφαρμόζεται οριζόντια σε εθνικό επίπεδο και επηρεάζει το σύνολο της αγοράς εργασίας, τεκμαίρεται ότι διαθέτουν τα αναγκαία εχέγγυα γνώσης, εμπειρίας και θεσμικής επάρκειας.
Κατ’ επέκταση, εφόσον κρίνονται ικανές να συμβάλλουν στον καθορισμό όρων εργασίας γενικής εφαρμογής, πολύ περισσότερο δύνανται να αποφασίζουν ή να συμμετέχουν στη ρύθμιση των όρων εργασίας σε επίπεδο επιμέρους κλάδου, όπου το αντικείμενο είναι στενότερο και πιο εξειδικευμένο. Τέλος, προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα αλληλοεπικάλυψης αρμοδιότητας μεταξύ αυτών των εργοδοτικών οργανώσεων, ως προς τη δέσμευση κάποιου κλάδου, τίθεται, ως επιπλέον προϋπόθεση για την εφαρμογή της διευκόλυνσης, ότι θα πρέπει ο κλάδος αυτός να εμπίπτει στο πεδίο αρμοδιότητας της εν λόγω οργάνωσης, και παράλληλα να είναι η πλέον αντιπροσωπευτική (δηλαδή να απασχολούν τα μέλη της τους περισσότερους εργαζόμενους) στον συγκεκριμένο κλάδο.
Στην περίπτωση που συντρέχουν όλες οι ανωτέρω προϋποθέσεις τεκμαίρεται η επαρκής αντιπροσωπευτικότητα, και η εξέταση του ποσοτικού κριτήριου του 40% από το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας παρέλκει.
Συνολικά, η προτεινόμενη ρύθμιση αποσκοπεί στη διεύρυνση της εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, επιτρέποντας την αποτελεσματικότερη κάλυψη των εργαζομένων και των επιχειρήσεων και τη δημιουργία ενιαίων όρων εργασίας ανά κλάδο. Με την επέκταση των συλλογικών ρυθμίσεων προάγεται η ασφάλεια δικαίου, ενισχύεται ο υγιής ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων και διασφαλίζονται ίσοι όροι εργασίας για όλους τους εργαζόμενους του ίδιου κλάδου.
6. Μεταβατικές διατάξεις (άρθρο 14)
Στην παρ. 1 ορίζεται ότι το άρθρο 3, περί της επικουρικής αρμοδιότητας της Γ.Σ.Ε.Ε. προς σύναψη κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας και το άρθρο 4, περί υποχρέωσης προσδιορισμού πεδίου εφαρμογής κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας, εφαρμόζονται σε συλλογικές συμβάσεις εργασίας που
υπογράφονται από την έναρξη ισχύος των αξιολογούμενων ρυθμίσεων, ανεξαρτήτως του χρόνου έναρξης των διαπραγματεύσεων. Επομένως, ισχύουσες κατά την έναρξη ισχύος των αξιολογούμενων διατάξεων κλαδικές συλλογικές συμβάσεις δεν μπορούν να συνυπογραφούν από την τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση, και δεν χρήζουν τροποποίησης ώστε να συμπεριλάβουν Κ.Α.Δ..
Με την παρ. 2 ορίζεται ότι το άρθρο 7 εφαρμόζεται και στις τελευταίες εκλογές των συνδικαλιστικών οργανώσεων, οποτεδήποτε και αν έλαβαν χώρα. Συγκεκριμένα, εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την έναρξη ισχύος των αξιολογούμενων διατάξεων, ο δικαστικός αντιπρόσωπος που είχε διεξαγάγει τις εκλογές ή ο πρόεδρος της συνδικαλιστικής οργάνωσης οφείλουν να προσκομίσουν τα πρακτικά διαλογής ψηφοδελτίων και καταμέτρησης των ηλεκτρονικών ψήφων στο Πρωτοδικείο.
Στην παρ. 3 ορίζεται ότι το άρθρο 8, περί μετενέργειας όλων των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, εφαρμόζονται σε συλλογικές συμβάσεις εργασίας που υπογράφονται και σε διαιτητικές αποφάσεις που εκδίδονται κατόπιν της δημοσίευσης των αξιολογούμενων ρυθμίσεων.
Έτσι, ισχύουσες κατά την έναρξη ισχύος των αξιολογούμενων διατάξεων συλλογικές συμβάσεις εργασίας και διαιτητικές αποφάσεις κατόπιν της λήξης της τρίμηνης παράτασής τους θα μετενεργούν μόνο ως προς τον βασικό μισθό ή το βασικό ημερομίσθιο και τα επιδόματα ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών και επικινδύνου εργασίας, εφόσον τα επιδόματα αυτά προβλέπονταν στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή διαιτητικές αποφάσεις που έληξαν ή καταγγέλθηκαν.