Ο κανονισμός που εφαρμόζεται πλήρως από φέτος, εισάγει ενιαίους και δεσμευτικούς κανόνες για όλες τις συσκευασίες στην ευρωπαϊκή αγορά, καλύπτοντας ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους — από τον σχεδιασμό έως την τελική διαχείριση.
Από την ανακύκλωση στον σχεδιασμό
Μέχρι σήμερα, το βάρος διαχείρισης μιας συσκευασίας έπεφτε κυρίως στην ανακύκλωση. Όμως το μοντέλο αυτό δεν επαρκεί. Με βάση το νέο κανονισμό, η λογική αλλάζει ριζικά. Επιβάλλεται υποχρεωτική ανακυκλωσιμότητα όλων των συσκευασιών έως το 2030, σχεδιασμός με βάση το «design for recycling» και σταδιακή μετάβαση σε επαναχρησιμοποιούμενα και refill μοντέλα.
Με άλλα λόγια, η συσκευασία δεν αξιολογείται πλέον στο τέλος της ζωής της, αλλά από το την πρώτη μέρα της «γέννησής» της, στο στάδιο του σχεδιασμού.
Όραμα ή πράξη;
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η Ευρωπαία Επίτροπος Περιβάλλοντος κ. Jessika Roswall, «Η μετάβαση από μια γραμμική, σπάταλη οικονομία σε μια κυκλική και βιώσιμη αποτελεί πολιτική προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση – και προσωπικά για εμένα. Σήμερα, οφείλουμε να εντάξουμε τη συζήτηση σε ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο – αυτό της ασφάλειας, της ανθεκτικότητας και της ανταγωνιστικότητάς μας. Η ενσωμάτωση της κυκλικότητας μπορεί να μειώσει τις εξαρτήσεις, να περιορίσει τη ρύπανση και να διασφαλίσει την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, συμβάλλοντας ενδεχομένως σε μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ έως και κατά 25% έως το 2030».
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει στόχους μείωσης αποβλήτων συσκευασίας κατά 5% έως το 2030, 10% έως το 2035 και 15% έως το 2040. Παράλληλα, έως το 2035, οι συσκευασίες δεν θα πρέπει απλώς να είναι θεωρητικά ανακυκλώσιμες, αλλά να ανακυκλώνονται «σε μεγάλη κλίμακα», δηλαδή να υπάρχει πραγματική υποδομή για την επεξεργασία τους.
Μεγάλη ανατροπή για τις επιχειρήσεις
Οι αλλαγές αυτές μετασχηματίζουν πλήρως τον ρόλο του packaging στις επιχειρήσεις. Από εργαλείο marketing και διαφοροποίησης στο ράφι, η συσκευασία μετατρέπεται σε κανονιστική υποχρέωση και κριτήριο ESG αξιολόγησης. Οι επιχειρήσεις καλούνται να επανασχεδιάσουν τα προϊόντα τους, να μειώσουν τον όγκο των υλικών, να ενσωματώσουν ανακυκλωμένο περιεχόμενο και να οργανώσουν νέα συστήματα επιστροφής και επαναχρησιμοποίησης.
Στην πρώτη γραμμή των αλλαγών βρίσκονται οι συσκευασίες σε κλάδους όπως τα τρόφιμα και τα ποτά, τα καλλυντικά, οι επιχειρήσεις HoReCa κ.ά.
Το καλό παράδειγμα των καλλυντικών
Ήδη, η τάση των επαναγεμιζόμενων συσκευασιών κάνει την εμφάνισή της στην αγορά καλλυντικών, αν και παραμένει ακόμη σε πρώιμο στάδιο στη χώρα μας. Η Kiehl’s αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, διαθέτοντας προϊόντα όπως σαμπουάν, κρέμες και body lotion σε μεγάλες refill συσκευασίες, που επιτρέπουν την επαναχρησιμοποίηση του αρχικού δοχείου και μειώνουν τη χρήση πλαστικού.
Σε πιο premium κατεύθυνση, η Dior προσφέρει refill επιλογές σε skincare και μακιγιάζ, όπου διατηρείται η βασική συσκευασία και αντικαθίσταται μόνο το περιεχόμενο. Αντίστοιχα, στην κατηγορία των αρωμάτων, μάρκες όπως η Mugler και η YSL διαθέτουν επαναγεμιζόμενες λύσεις.
Παρά τα παραδείγματα αυτά, ειδικά στην Ελλάδα, το refill δεν έχει ακόμη αποκτήσει μαζική διάσταση, ούτε συνοδεύεται διευρυμένα από οργανωμένα συστήματα επαναπλήρωσης. Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι σαφής: η μετάβαση από τη συσκευασία μιας χρήσης σε πιο κυκλικά μοντέλα έχει ήδη ξεκινήσει.
Πρόκληση και ευκαιρία
Για την Ελλάδα, ο νέος Κανονισμός για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας (PPWR), δημιουργεί ένα διπλό τοπίο. Από τη μία πλευρά, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν σημαντικό κόστος προσαρμογής, από την άλλη, ανοίγονται νέες ευκαιρίες: ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων packaging, ενίσχυση των συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, πιλοτικά συστήματα επαναχρησιμοποίησης, νέες υπηρεσίες ESG και circular design.
Στην πράξη, όποιες επιχειρήσεις κινηθούν πρώτες αποκτούν στρατηγικό πλεονέκτημα, γιατί πλέον η συσκευασία ενός προϊόντος δεν θα είναι απλά «περιτύλιγμα», αλλά κρίσιμο στοιχείο βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας. Η συμμόρφωση με τον PPWR θα απαιτήσει ριζικό επανασχεδιασμό προϊόντων και εφοδιαστικών αλυσίδων, αλλά ταυτόχρονα θα καθορίσει το νέο τοπίο της ευρωπαϊκής αγοράς.