Επιχειρήσεις

Ο «δύσκολος» συμμετέχων δεν είναι εμπόδιο. Είναι πληροφορία.

Κάθε εκπαιδευτής έχει συναντήσει κάποια στιγμή έναν «δύσκολο» συμμετέχοντα. Εκείνον που διαφωνεί από τα πρώτα λεπτά, που αμφισβητεί κάθε προσέγγιση ή που κάνει ένα ειρωνικό σχόλιο τη στιγμή που η ομάδα αρχίζει να συμμετέχει πιο ενεργά.

Υπάρχει και ο άνθρωπος που δηλώνει ότι τα έχει ξανακούσει όλα. Ή εκείνος που παραμένει σιωπηλός, με σταυρωμένα χέρια, δημιουργώντας την αίσθηση ότι τίποτα από όσα συμβαίνουν δεν τον αφορά.

Έχω βρεθεί πολλές φορές μπροστά σε τέτοιες συμπεριφορές. Και γνωρίζω καλά την πρώτη αντίδραση που μπορούν να προκαλέσουν: την ανάγκη να επαναφέρουμε γρήγορα τον έλεγχο και να συνεχίσουμε το πρόγραμμα όπως το είχαμε σχεδιάσει.

Με τα χρόνια, όμως, κατέληξα σε μια διαφορετική προσέγγιση: ο «δύσκολος» συμμετέχων δεν είναι εμπόδιο στη δουλειά μας. Είναι μια πηγή πληροφοριών για τη δουλειά μας.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα αντιμετωπίσουμε τη συμπεριφορά του, αλλά τι μπορούμε να καταλάβουμε μέσα από αυτήν.

Πίσω από την αντίσταση μπορεί να βρίσκεται μια ανάγκη

Το πρώτο βήμα είναι να μη θεωρούμε κάθε αντίρρηση προσωπική επίθεση.

Ένας εργαζόμενος που συμμετέχει σε μια εταιρική εκπαίδευση ενδέχεται να μην έχει επιλέξει ο ίδιος να βρίσκεται εκεί. Ίσως τον έστειλε ο προϊστάμενός του, χωρίς να του εξηγήσει γιατί χρειάζεται τη συγκεκριμένη εκπαίδευση.

Κάποιος άλλος μπορεί να αισθάνεται ότι οι νέες προσεγγίσεις αμφισβητούν όσα γνωρίζει και εφαρμόζει επί χρόνια. Ένας τρίτος ενδέχεται να φοβάται ότι θα κληθεί να δοκιμάσει κάτι άγνωστο μπροστά στους συναδέλφους του και θα εκτεθεί.

Όταν ακούμε τη φράση «αυτά είναι θεωρίες, στην πράξη δεν λειτουργούν», είναι εύκολο να απαντήσουμε με επιχειρήματα που αποδεικνύουν το αντίθετο.

Πριν το κάνουμε, όμως, αξίζει να εξετάσουμε τι μπορεί πραγματικά να εκφράζει αυτή η αντίρρηση.

Μήπως ο συμμετέχων δυσκολεύεται να συνδέσει το περιεχόμενο με την καθημερινή του εργασία; Μήπως αισθάνεται ότι η εμπειρία του δεν αναγνωρίζεται; Μήπως χρειάζεται μεγαλύτερη ασφάλεια για να δοκιμάσει κάτι καινούργιο;

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τις προθέσεις του χωρίς να τις διερευνήσουμε. Μπορούμε, ωστόσο, να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε αυτομάτως την αντίσταση ως εχθρική συμπεριφορά.

Ο τρόπος που αντιδρούμε επηρεάζει ολόκληρη την ομάδα

Ένας συμμετέχων που εκφράζει ανοιχτά τη διαφωνία του μπορεί να διατυπώνει μια απορία ή επιφύλαξη που έχουν και άλλοι, χωρίς να τολμούν να την εκφράσουν.

Αν προσπαθήσουμε να τον αποστομώσουμε, ίσως καταφέρουμε να αποκαταστήσουμε προσωρινά την ησυχία. Δεν σημαίνει όμως ότι έχουμε εξασφαλίσει τη συνεργασία της ομάδας.

Αντίθετα, υπάρχει ο κίνδυνος να μεταδώσουμε ένα πολύ διαφορετικό μήνυμα: ότι η διαφωνία δεν είναι πραγματικά αποδεκτή.

Ακόμη κι όταν η αντίρρηση αφορά αποκλειστικά έναν άνθρωπο, οι υπόλοιποι παρατηρούν πώς αντιδρούμε.

Μπορούμε να ακούσουμε μια διαφορετική άποψη χωρίς να εκνευριστούμε; Μπορούμε να παραδεχτούμε ότι κάποιος έχει δίκιο σε ένα σημείο; Μπορούμε να διατηρήσουμε τον σεβασμό μας απέναντι σε έναν άνθρωπο που αμφισβητεί όσα λέμε;

Ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε αυτές τις στιγμές διαμορφώνει την εμπιστοσύνη μέσα στην ομάδα.

Υπάρχουν, βέβαια, και περιπτώσεις όπου η αντίσταση αποτελεί ένδειξη ότι χρειάζεται να επανεξετάσουμε τη δική μας προσέγγιση.

Ίσως προχωρήσαμε πολύ γρήγορα, ίσως δεν εξηγήσαμε επαρκώς τον σκοπό της εκπαίδευσης ή δεν δώσαμε στους συμμετέχοντες τον χρόνο να συνδεθούν με το αντικείμενο.

Η αντίσταση δεν είναι πάντοτε αποτέλεσμα της στάσης των άλλων. Μερικές φορές συνδέεται και με τον τρόπο που έχουμε σχεδιάσει τη διαδικασία.

Τρεις πρακτικές κινήσεις που μπορούν να αλλάξουν το κλίμα

1. Δώστε χώρο στη διαφωνία πριν μετατραπεί σε ένταση.

Όταν ξεκινά μια εκπαίδευση, μπορούμε να αναγνωρίσουμε από την αρχή ότι δεν έχουν όλοι οι συμμετέχοντες τις ίδιες προσδοκίες ή την ίδια διάθεση.

Μια απλή ερώτηση, όπως «Πόσοι από εσάς βρίσκεστε σήμερα εδώ επειδή το επέλεξε κάποιος άλλος;», όταν διατυπωθεί με πραγματικό ενδιαφέρον και χωρίς ειρωνεία, μπορεί να βοηθήσει να δημιουργηθεί ένα πιο ειλικρινές κλίμα.

Η αναγνώριση μιας επιφύλαξης δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί της. Σημαίνει ότι επιτρέπουμε να εκφραστεί.

2. Αναγνωρίστε το βάσιμο μέρος μιας αντίρρησης.

Όταν κάποιος επισημαίνει ότι μια τεχνική είναι δύσκολο να εφαρμοστεί στην καθημερινή εργασία, δεν χρειάζεται να απορρίψουμε αμέσως την παρατήρησή του.

Μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι πράγματι υπάρχουν πρακτικές δυσκολίες και να εξετάσουμε μαζί του πώς θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν.

Η ουσιαστική αναγνώριση μιας αντίρρησης δείχνει ότι ακούμε πραγματικά τον συνομιλητή μας. Αυτό διαφέρει από μια τυπική συμφωνία που χρησιμοποιείται μόνο ως εισαγωγή για να τον αντικρούσουμε.

3. Μην επιχειρείτε να κερδίσετε μια δημόσια αντιπαράθεση.

Ίσως διαθέτουμε ένα ισχυρό επιχείρημα που μπορεί να αποδείξει ότι ο συνομιλητής μας κάνει λάθος. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πάντα χρήσιμο να το χρησιμοποιήσουμε μπροστά σε ολόκληρη την ομάδα.

Η δημόσια έκθεση ενός ανθρώπου μπορεί να ενισχύσει την αμυντική του στάση και να απομακρύνει τη συζήτηση από τον εκπαιδευτικό της στόχο.

Όταν η διαφωνία απαιτεί πιο προσωπική συζήτηση, συχνά είναι προτιμότερο να την κάνουμε στο διάλειμμα, με διάθεση κατανόησης.

Μια ερώτηση όπως «Θα ήθελα να καταλάβω τι θεωρείς ότι δεν λειτουργεί σε αυτή την προσέγγιση» μπορεί να αποτελέσει καλύτερη αφετηρία από μια προσπάθεια να αποδείξουμε ποιος έχει δίκιο.

Η διαφωνία μπορεί να γίνει μέρος της μάθησης

Μερικές από τις πιο ουσιαστικές στιγμές που έχω ζήσει σε εκπαιδευτικές αίθουσες δεν προέκυψαν από μια άψογα σχεδιασμένη άσκηση ή από μια εξαιρετική παρουσίαση.

Προέκυψαν όταν ένας άνθρωπος εξέφρασε πραγματική αντίσταση και η ομάδα κατάφερε να τη διαχειριστεί με σεβασμό.

Σε αυτές τις στιγμές, οι συμμετέχοντες παρακολουθούν κάτι περισσότερο από μια τεχνική διαχείρισης διαφωνιών. Βλέπουν στην πράξη ότι μπορεί κανείς να έχει κύρος χωρίς να επιδιώκει να έχει πάντα τον τελευταίο λόγο.

Η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τις δυναμικές μιας ομάδας και να αξιοποιούμε τις αντιστάσεις της αποτελεί ένα από τα βασικά αντικείμενα που εξερευνούμε μαζί με τη Δρ. Μυρτώ Ραφτοπούλου στο βιωματικό πρόγραμμα Voices of Change – Mastery in Training & Facilitation.

Ο νέος κύκλος ξεκινά στις 21 Νοεμβρίου 2026 και περιλαμβάνει 10 ημέρες εκπαίδευσης σε πέντε Σαββατοκύριακα.

Ο τελικός στόχος δεν είναι να δημιουργούμε αίθουσες χωρίς διαφωνίες. Είναι να μπορούμε να εργαζόμαστε ουσιαστικά με τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα σε αυτές, ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως τα είχαμε σχεδιάσει.

https://cdn.epixeiro.gr/muploads/VoC_01_hero_1000x600.jpg