Κατατέθηκε στη Βουλή το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τίτλο «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας». Το νομοσχέδιο αποτελεί τη νομοθετική κατοχύρωση της ομώνυμης συμφωνίας και στοχεύει στην ουσιαστική αναβάθμιση του πλαισίου που διέπει τις συλλογικές διαπραγματεύσεις στην Ελλάδα.
Οι βασικοί στόχοι του νομοσχεδίου είναι η αύξηση της κάλυψης των εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις, η διευκόλυνση της επέκτασής τους, η πλήρης προστασία μετά τη λήξη μιας ΣΣΕ, και ο εκσυγχρονισμός των διαδικασιών μεσολάβησης και διαιτησίας.
Ποιο πρόβλημα αντιμετωπίζει
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η περιορισμένη εφαρμογή συλλογικών ρυθμίσεων στην Ελλάδα οδηγεί σε:
• Αυξημένη ετερογένεια όρων εργασίας μεταξύ εργαζομένων του ίδιου κλάδου
• Μειωμένη προβλεψιμότητα για εργαζομένους και επιχειρήσεις
• Δυσχέρειες στον υγιή ανταγωνισμό
• Αποδυνάμωση της διαπραγματευτικής θέσης των εργαζομένων
• Περιορισμό του θεσμικού κοινωνικού διαλόγου
Οι κύριες αλλαγές του νομοσχεδίου
1. Ενίσχυση του ρόλου της ΓΣΕΕ στις κλαδικές ΣΣΕ – (Άρθρο 3 – Τροποποίηση άρθρου 396 Κώδικα Εργατικού Δικαίου)
Τι ισχύει σήμερα: Μόνο πρωτοβάθμιες και δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν αρμοδιότητα σύναψης κλαδικών ΣΣΕ.
Τι αλλάζει: Η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ) αποκτά τη δυνατότητα να συνυπογράφει κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας, εφόσον προσκληθεί από την αρμόδια πρωτοβάθμια ή δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση.
Η ΓΣΕΕ ως τριτοβάθμια οργάνωση διαθέτει μεγαλύτερη οργανωτική υποστήριξη, τεχνογνωσία και διαπραγματευτική εμπειρία. Η συμμετοχή της θα συμβάλει στη σταθερότητα και τη συνοχή των κλαδικών ρυθμίσεων.
Η πρωτοβουλία παραμένει στις κατώτερες οργανώσεις, σεβόμενη τη συλλογική τους αυτονομία.
2. Σαφής προσδιορισμός πεδίου εφαρμογής με ΚΑΔ – (Άρθρο 4 – Προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 401 Κώδικα Εργατικού Δικαίου)
Τι αλλάζει: Οι κλαδικές ΣΣΕ θα περιέχουν υποχρεωτικά αναφορά στους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ) του κλάδου που καλύπτουν, καθώς και σε τυχόν άλλα στοιχεία εξειδίκευσης.
Ο ορισμός του «κλάδου» ως «ομοειδείς ή συναφείς επιχειρήσεις» είναι αρκετά ευρύς και δημιουργεί ασάφειες. Με την αναφορά σε ΚΑΔ διασφαλίζεται:
• Ακριβής οριοθέτηση των επιχειρήσεων που υπάγονται στη σύμβαση
• Αξιόπιστη αξιολόγηση των προϋποθέσεων επέκτασης
• Ασφάλεια δικαίου για εργαζομένους και εργοδότες
3. Απλοποίηση των Μητρώων Οργανώσεων – (Άρθρα 5-7 – Τροποποιήσεις άρθρων 369 και 399 Κώδικα Εργατικού Δικαίου)
Τι αλλάζει:
• Η εγγραφή στα Μητρώα (ΓΕΜΗΣΟΕ/ΓΕΜΗΟΕ) δεν αποτελεί πλέον προϋπόθεση για τη σύναψη ΣΣΕ – οι οργανώσεις μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις ελεύθερα
• Η εγγραφή απαιτείται μόνο για: (α) αίτηση επέκτασης ΣΣΕ, (β) προσφυγή σε μεσολάβηση/διαιτησία
• Μειώνονται τα απαιτούμενα στοιχεία εγγραφής – καταργείται η υποχρέωση κατάθεσης οικονομικών καταστάσεων
• Ο αριθμός μελών προκύπτει από υπεύθυνη δήλωση του προέδρου, χωρίς ονομαστικούς καταλόγους
• Η καταχώριση των μελών διοίκησης γίνεται μόνο με ρητή συγκατάθεσή τους (GDPR)
• Τα πρακτικά αρχαιρεσιών φυλάσσονται στο Πρωτοδικείο αντί του ΓΕΜΗΣΟΕ
Σκοπός: Διευκόλυνση της συλλογικής αυτονομίας και ελαχιστοποίηση της επεξεργασίας ειδικών προσωπικών δεδομένων (συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση).
4. Επαναφορά της μετενέργειας όλων των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας – (Άρθρο 8 – Τροποποίηση παρ. 4 άρθρου 402 Κώδικα Εργατικού Δικαίου)
Τι ισχύει σήμερα: Μετά τη λήξη της ΣΣΕ και του τριμήνου παράτασης, ο εργοδότης υποχρεούται να συνεχίσει να καταβάλλει μόνο τον βασικό μισθό
ή το βασικό ημερομίσθιο και ορισμένα επιδόματα (ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών, επικινδύνου εργασίας). Τα υπόλοιπα μπορεί να τα περικόπτει μονομερώς.
Τι αλλάζει: Μετά την τρίμηνη παράταση, ΟΛΟΙ οι κανονιστικοί όροι της ΣΣΕ συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι να αντικατασταθούν από νέα συλλογική ή ατομική σύμβαση. Η μετενέργεια είναι αόριστης διάρκειας.
Επιπλέον: Οι όροι της ΣΣΕ εφαρμόζονται και στους εργαζομένους που προσλαμβάνονται κατά την τρίμηνη παράταση.
5. Διευκόλυνση επέκτασης των ΣΣΕ – (Άρθρο 9 – Τροποποίηση άρθρου 404 Κώδικα Εργατικού Δικαίου)
Α. Μείωση του ποσοστού κάλυψης
Τι ισχύει σήμερα: Για την επέκταση μιας ΣΣΕ απαιτείται οι δεσμευόμενοι εργοδότες να απασχολούν >50% των εργαζομένων του κλάδου.
Τι αλλάζει: Το ποσοστό μειώνεται από 50% σε 40%.
Β. Τεκμήριο κάλυψης με συμμετοχή ΓΣΕΕ
Δεν εξετάζεται καθόλου το ποσοστό κάλυψης όταν η κλαδική ΣΣΕ συνυπογράφεται από:
• Τη ΓΣΕΕ (από την πλευρά των εργαζομένων), και
• Μία εργοδοτική οργάνωση ευρύτερης εκπροσώπησης ή πανελλήνιας έκτασης (από αυτές που συμμετέχουν στη διαδικασία καθορισμού κατώτατου μισθού), εφόσον είναι η πλέον αντιπροσωπευτική στον συγκεκριμένο κλάδο
Γιατί είναι σημαντικό: Θα μπορούν να επεκτείνονται περισσότερες ΣΣΕ, καλύπτοντας μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων με ενιαίους όρους εργασίας ανά κλάδο.
Γ. Νέα κριτήρια αξιολόγησης
Στην αξιολόγηση των αιτημάτων επέκτασης προστίθενται νέα κριτήρια: οι επιπτώσεις στις τιμές των προϊόντων και υπηρεσιών και στον πληθωρισμό.
6. Αναδιάρθρωση των διαδικασιών ΟΜΕΔ – (Άρθρα 10-13 – Τροποποιήσεις άρθρων 410-413 Κώδικα Εργατικού Δικαίου και νέο 414Α)
Α. Σύσταση Επιτροπής Ελέγχου Παραδεκτού
Δημιουργείται νέα τριμελής επιτροπή στον ΟΜΕΔ που θα ελέγχει το παραδεκτό των μονομερών αιτήσεων μεσολάβησης και διαιτησίας (δηλαδή όταν ένα μόνο μέρος προσφεύγει, χωρίς συμφωνία του άλλου).
Η Επιτροπή αποτελείται από:
• Έναν αφυπηρετήσαντα ανώτατο δικαστικό λειτουργό (Πρόεδρος)
• Έναν καθηγητή Εργατικού Δικαίου
• Έναν καθηγητή Οικονομικών της Εργασίας
Η Επιτροπή εξετάζει αποκλειστικά τυπικά κριτήρια: ικανότητα σύναψης ΣΣΕ, εγγραφή στο Μητρώο, τήρηση διαδικασίας διαπραγμάτευσης, αποτυχία των διαπραγματεύσεων.
Β. Κατάργηση του δεύτερου βαθμού διαιτησίας
Τι ισχύει σήμερα: Υπάρχει δεύτερος βαθμός διαιτησίας (έφεση στην Πενταμελή Επιτροπή) πριν την προσφυγή στα δικαστήρια.
Τι αλλάζει: Καταργείται ο δεύτερος βαθμός. Οι διαιτητικές αποφάσεις προσβάλλονται απευθείας στο Μονομελές Πρωτοδικείο.
Γιατί: Ο νέος προέλεγχος παραδεκτού καθιστά περιττό τον δεύτερο βαθμό. Η διατήρησή του επιμήκυνε αδικαιολόγητα τον χρόνο εφαρμογής των διαιτητικών αποφάσεων.
Γ. Νέες διαδικαστικές προθεσμίες
• Η Επιτροπή αποφασίζει εντός 15 εργάσιμων ημερών από την υποβολή της αίτησης
• Τα μέρη μπορούν να υποβάλουν υπόμνημα εντός 7 εργάσιμων ημερών
• Η απόφαση προσβάλλεται με αγωγή εντός 10 ημερών
• Το δικαστήριο αποφασίζει ανεκκλήτως εντός 30 ημερών από τη δικάσιμο
Μεταβατικές διατάξεις
Το νομοσχέδιο προβλέπει μεταβατική περίοδο έως τις 25 Φεβρουαρίου 2026 για τη σύσταση της Επιτροπής Ελέγχου Παραδεκτού.
• Οι εκκρεμείς διαδικασίες μεσολάβησης/διαιτησίας ολοκληρώνονται με την υφιστάμενη διαδικασία
• Η διατάξεις για τη μετενέργεια όπως ρυθμίζονται με το νομοσχέδιο εφαρμόζονται σε ΣΣΕ που υπογράφονται μετά τη δημοσίευση του νόμου
• Τα πρακτικά αρχαιρεσιών (και των τελευταίων πριν τον νόμο) πρέπει να παραδοθούν στο Πρωτοδικείο εντός 15 εργάσιμων ημερών
• Υφιστάμενες ΣΣΕ δεν χρειάζονται τροποποίηση για προσθήκη ΚΑΔ