Το μέγεθος της αλλαγής αποτυπώνεται στις προβλέψεις για τις επενδύσεις. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η ανάλυση της Alpha Bank, η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) εκτιμά ότι οι παγκόσμιες κεφαλαιουχικές δαπάνες που συνδέονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αυξηθούν από περίπου 500 δισ. δολάρια σήμερα σε 3 έως 4 τρισ. δολάρια μέχρι το 2030.
Πρόκειται για μια μεταβολή που δεν αφορά μόνο τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας. Οι επενδύσεις διαχέονται σε κέντρα δεδομένων, ημιαγωγούς, υπολογιστική ισχύ, δίκτυα και ψηφιακές υποδομές, δημιουργώντας ένα ευρύτερο οικονομικό οικοσύστημα γύρω από την AI.
Ένα νέο παγκόσμιο επενδυτικό κύμα
Η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης λειτουργεί ως ένας ισχυρός καταλύτης για τις επενδύσεις. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αναβαθμίσουν τις ψηφιακές τους υποδομές, να αποκτήσουν πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ και να ενσωματώσουν νέα εργαλεία στις παραγωγικές και διοικητικές τους διαδικασίες.
Το αποτέλεσμα είναι μια επενδυτική έκρηξη που ήδη επηρεάζει σημαντικούς κλάδους της οικονομίας. Οι δαπάνες για data centers, επεξεργαστές και τεχνολογικές υποδομές αυξάνονται σημαντικά, ενώ στις οικονομίες με μεγαλύτερη τεχνολογική έκθεση οι σχετικές επενδύσεις έχουν ήδη προσεγγίσει το 1% του ΑΕΠ.
Η AI, ωστόσο, έχει μια ιδιαίτερη οικονομική επίδραση: επηρεάζει ταυτόχρονα τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά.
Από τη μία πλευρά, οι επενδύσεις δημιουργούν αυξημένη οικονομική δραστηριότητα, ενισχύουν τις επιχειρηματικές δαπάνες και μπορούν να στηρίξουν την κατανάλωση και τις αποτιμήσεις στις αγορές. Από την άλλη, η ευρύτερη χρήση της τεχνολογίας μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, να περιορίσει το λειτουργικό κόστος και να ενισχύσει την παραγωγική δυνατότητα των οικονομιών, σύμφωνα με την Alpha Bank.
Αυτός ο συνδυασμός αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για όσους προσπαθούν να «διαβάσουν» τη δυναμική της οικονομίας.
Οι τράπεζες στο επίκεντρο της τεχνολογικής μετάβασης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι τράπεζες συγκαταλέγονται στους οργανισμούς που έχουν ισχυρό κίνητρο να επενδύσουν στην Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει σχεδόν ολόκληρη την αλυσίδα λειτουργίας τους.
Από την εξυπηρέτηση πελατών και την αυτοματοποίηση διαδικασιών έως την ανάλυση πιστωτικού κινδύνου, την καταπολέμηση της απάτης και τη διαχείριση επενδύσεων, η AI δημιουργεί νέες δυνατότητες για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ταχύτερη αξιοποίηση τεράστιων όγκων δεδομένων.
Παράλληλα, όμως, η αυξανόμενη χρήση κοινών τεχνολογικών πλατφορμών και μοντέλων δημιουργεί νέες μορφές εξάρτησης. Ένα σημαντικό μέρος της τεχνολογικής υποδομής συγκεντρώνεται σε σχετικά περιορισμένο αριθμό παρόχων cloud, υπολογιστικής ισχύος και μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Η συγκέντρωση αυτή μπορεί να αποτελέσει συστημικό κίνδυνο. Εάν μεγάλο μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος στηρίζεται στους ίδιους τεχνολογικούς παρόχους ή στα ίδια μοντέλα, ένα τεχνικό πρόβλημα, μια κυβερνοεπίθεση ή μια δυσλειτουργία μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις.
Το μεγάλο δίλημμα για τα επιτόκια
Για τις κεντρικές τράπεζες, η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά την κατανόηση της πραγματικής επίδρασης της AI στην οικονομία.
Όταν η ανάπτυξη επιταχύνεται, δεν είναι πάντα εύκολο να διαπιστωθεί αν αυτή προέρχεται από μια μόνιμη αύξηση της παραγωγικότητας ή από μια προσωρινή επενδυτική έκρηξη και την άνοδο των χρηματιστηριακών και άλλων αποτιμήσεων.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη για τη νομισματική πολιτική. Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να εκτιμήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το δυνητικό ΑΕΠ, το παραγωγικό κενό, το φυσικό επίπεδο ανεργίας και, κυρίως, ποιο είναι το κατάλληλο επίπεδο επιτοκίων.
Εάν υπερεκτιμήσουν τα οφέλη της AI στην παραγωγικότητα, υπάρχει ο κίνδυνος να διατηρήσουν τα επιτόκια χαμηλά για μεγαλύτερο διάστημα, επιτρέποντας στην οικονομία να υπερθερμανθεί. Αντίθετα, εάν δεν αναγνωρίσουν έγκαιρα μια πραγματική και μόνιμη αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας, μπορεί να διατηρήσουν υπερβολικά αυστηρή νομισματική πολιτική.
Πληθωρισμός: Βραχυπρόθεσμες πιέσεις και μακροπρόθεσμα οφέλη;
Ακόμη πιο σύνθετο είναι το ζήτημα του πληθωρισμού. Η AI μπορεί αρχικά να λειτουργήσει πληθωριστικά, καθώς η μεγάλη αύξηση των επενδύσεων και η ενίσχυση της ζήτησης δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στην οικονομία.
Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, όμως, η εικόνα μπορεί να αλλάξει. Εφόσον η τεχνολογία αυξήσει ουσιαστικά την παραγωγικότητα, μειώσει το κόστος και επιτρέψει την παραγωγή περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών, η επίδρασή της μπορεί να είναι αποπληθωριστική.
Αυτό σημαίνει ότι οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να χρειαστεί να διαχειριστούν μια περίοδο κατά την οποία οι βραχυπρόθεσμες και οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις της ίδιας τεχνολογικής επανάστασης θα κινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις, σύμφωνα με την Alpha Bank.
Νέοι κίνδυνοι στις αγορές
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ταυτόχρονα νέους κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η έντονη αισιοδοξία γύρω από την τεχνολογία έχει οδηγήσει σε υψηλές επενδύσεις και αυξημένες αποτιμήσεις σε συγκεκριμένους κλάδους.
Εάν οι προσδοκίες αποδειχθούν υπερβολικές, μια απότομη αναθεώρηση των προβλέψεων μπορεί να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις αγορές.
Παράλληλα, η χρήση παρόμοιων αλγορίθμων από πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ενδέχεται να ενισχύσει τη λεγόμενη «συμπεριφορά της αγέλης». Εάν διαφορετικοί οργανισμοί λαμβάνουν παρόμοια σήματα από τα ίδια ή παρεμφερή μοντέλα AI, μπορούν να προχωρήσουν σχεδόν ταυτόχρονα σε μαζικές αγορές ή πωλήσεις.
Σε περιόδους έντασης, μια τέτοια παράλληλη αντίδραση αλγορίθμων θα μπορούσε να ενισχύσει τη μεταβλητότητα και να αυξήσει τον κίνδυνο απότομων κινήσεων, ακόμη και «flash crashes».
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο γρήγορα θα υιοθετηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι κατά πόσο τράπεζες, αγορές και κεντρικές τράπεζες θα μπορέσουν να προσαρμοστούν εγκαίρως σε μια οικονομία όπου η τεχνολογία δεν αλλάζει απλώς τις επιχειρήσεις, αλλά επηρεάζει πλέον τους ίδιους τους μηχανισμούς λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της νομισματικής πολιτικής.